در شرایط پیچیده و چند بعدی کنونی کشور، صنعت گردشگری ایران بیش از هر زمان دیگری نیاز مند باز تعریف رویکردها و اصلاح الگوی حکمرانی خود است. تاکید وزیر گردشگری بر سه رکن “حکمرانی عقلانی”، “سرمایه اجتماعی” و “کارآمدی مدیریتی” را میتوان نگاهی راهبردی و مبتنی بر واقعیتهای امروز کشور دانست، نگاهی که اگر از سطح گفتمان به سطح اجرا ارتقا یابد، میتواند مسیر برون رفت گردشگری ایران از چالشهای انباشته شده را هموار سازد.
. “حکمرانی عقلانی” در حوزه گردشگری، پیش از هر چیز به معنای فاصله گرفتن از تصمیمهای مقطعی، واکنشی و بخشینگر است. گردشگری صنعتی فرابخشی است و بدون هماهنگی میان حوزههایی چون حمل و نقل، سیاستهای ارزی، رسانه، محیط زیست، مدیریت شهری و امنیت امکان رشد پایدار آن وجود ندارد. در این چارچوب، حکمرانی عقلانی مستلزم استقرار سازوکارهای هماهنگ کننده، سیاست گذاری مبتنی بر داده و شواهد و ارزیابی مستمر پیامدهای تصمیمات است. بدون نظام جامع اطلاعات گردشگری و بدون تحلیل دقیق بازارها هرگونه برنامهریزی، در بهترین حالت، کم اثر و در بدترین حالت بحران زا خواهد بود.
در کنار آن “سرمایه اجتماعی” به عنوان ستون نرم توسعه گردشگری، نقشی تعیین کننده دارد. اعتماد فعالان بخش خصوصی، مشارکت جوامع محلی و رضایت نیروی انسانی شاغل در گردشگری پیش شرط موفقیت هر سیاست و برنامهای است. تجربه مقاصد موفق نشان میدهد که هرجا مردم خود را ذینفع گردشگری دانستهاند، تاب آوری مقاصد افزایش یافته و کیفیت خدمات ارتقا پیدا کرده است. از این منظر، تغییر نقش دولت از متصدی به تسهیلگر، تقویت تشکلهای حرفهای و مشارکت دادن بخش خصوصی در فرایند تصمیم سازی از مصادیق عملی تقویت سرمایه اجتماعی در گردشگری ایران به شمار میرود.
رکن سوم،” کارآمدی مدیریتی” حلقه اتصال سیاست و اجراست. کارآمدی در مدیریت گردشگری تنها با تخصص گرایی، ثبات مدیریتی و پاسخگویی معنا پیدا میکند. استقرار نظام مدیریت مبتنی بر عملکرد، تعریف شاخصهای شفاف برای ارزیابی مدیران و پیوند دادن نتایج واقعی به استمرار مسئولیتها وارزیابان متخصص ،متعهد وامین، میتواند بهرهوری مدیریتی را افزایش دهد. گردشگری امروز صنعتی رقابتی، دانش بنیان و مبتنی بر نوآوری است و مدیریت آن با رویکردهای سنتی و غیر حرفهای عملاً امکانپذیر نیست.
در مجموع، سه گانه حکمرانی عقلانی، سرمایه اجتماعی و کارآمدی مدیریتی به صورت همزمان و منسجم در سیاستها و برنامههای گردشگری میتواند، صنعت گردشگری ایران را به جایگاهی فعال و اثرگذار در اقتصاد ملی و دیپلماسی فرهنگی ارتقا دهد. تحقق این هدف، نیازمند به اصلاح رویهها، اعتماد به جامعه و حرکت جدی رو به عمل است، مسیری دشوار، اما ضروری و دست یافتنی.
دکتر مهران حسنی پژوهشگر و تحلیلگر سیاستهای توسعه گردشگری عضو انجمن متخصصان گردشگری ایران
