سازمان جهانی جهانگردی (unwto) در سال ۲۰۲۵ شعار ، گردشگری و تحول پایدار را برگزیده است. انتخاب به این شعار بیانگر آن است که گردشگری امروز تنها صنعت خدماتی یا اقتصادی نیست، بلکه ابزاری کلیدی برای ایجاد تحول پایدار در عرصه های اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و زیست محیطی به شمار می رود . با توجه به چالش هایی همچون تغییرات اقلیمی ، بحران های زیست محیطی ، فشار بر منابع طبیعی و نابرابری های اجتماعی، توجه به این شعار ضرورتی راهبردی و آینده نگرانه دارد.
گردشگری از ظرفیت منحصر به فردی برای پیوند دادن اقتصاد، فرهنگ و محیط زیست برخوردار است .این ظرفیتها را می توان در چهار بعد اصلی مورد تحلیل قرار داد
از بعد اقتصادی ،گردشگری پایدار امکان تنوع بخشی به اقتصاد ملی و محلی، ایجاد فرصت های شغلی پایدار و جذب سرمایه گذاری سبز را فراهم می کند. تمرکز بر بنگاه های کوچک و متوسط و گردشگری اجتماع محور، می تواند پایه های یک اقتصاد مقاومتی و باید او را تقویت نماید
از منظر اجتماعی و فرهنگی : گردشگری مسئولانه می تواند عاملی برای تقویت مشارکت اجتماعی ،کاهش نابرابری ها و توانمند سازی زنان و جوانان باشد. همچنین این صنعت نقشی تعیین کننده در باز آفرینی آیین ها، صیانت از میراث ناملموس و ارتقای هویت فرهنگی دارد
از جنبه زیست محیطی ، بهره گیری هوشمندانه از منابع طبیعی ، استفاده از انرژی های تجدید پذیر، مدیریت پسماند و کاهش ردیابی کربنی در تاسیسات گردشگری می تواند در حفاظت از اکوسیستم ها و تنوع زیستی اثر گذار باشد. توسعه اکوتوریسم و بومگردی در این مسیر اهمیت ویژه ای دارد.
و بالاخره از بعد فناورانه و مدیریتی، تحول دیجیتال در بازار یابی و مدیریت مقصد به کار گیری داده های کلان برای سیاست گذاری و نوع آوری در مدل های خدماتی از الزامات دستیابی به تحول پایدار است. فناوری های نوین می توانند هزینه ها را کاهش داده و کیفیت تجربه را ارتقا دهند.
تحقق شعار گردشگری و تحول پایدار ،نیازمند همگرایی واقدام هماهنگ بین همه ذینفعان است. دولت ها و سیاست گذاران باید با تدوین اسناد ملی گردشگری پایدار، وضع قوانین حمایتی و طراحی سیاست های تشویقی ، بسترهای نهادی و قانونی را فراهم آورند.
همچنین بخش خصوصی، باید به سمت سرمایه گذاری در پروژه های سبز ، طراحی تجربه های گردشگری مسئولانه و به کارگیری فناوری های پاک حرکت کند. و جوامع محلی نیز، نقش بی بدیل در مدیریت پایدار مقاصد دارند و می توانند از طریق تولید صنایع دستی ،عرضه محصولات محلی و هم حفاظت از فرهنگ بومی را محقق سازند
در این بخش ،نقش دانشگاهها و نهادهای مدنی با تولید دانش ، پژوهش و آموزش ، می توانند فرهنگ پایداری را ترویج دهند و در نهایت اینکه ،گردشگران نیز به عنوان یکی از ذینفعان اصلی ،در مقام مصرف کنندگان نهایی باید انتخاب های مسئولانه و پایدار داشته باشند
برای تحقق عملی این شعار در سطح ملی و منطقه ای ، نقشه راهی با محورهای زیر ضروری است: سیاستگذاری و حکمرانی ،از طریق تدوین سند جامع گردشگری پایدار هماهنگ با اهداف توسعه پایدار و ایجاد ساختار حکمرانی مشارکتی بین دولت ، بخش خصوصی و جامعه محلی، و ایجاد زیر ساخت ها و سرمایه گذاری،با توسعه زیر ساخت های اقامتی و حمل و نقل سبز، حمایت از سرمایه گذاری گردشگری روستایی و بوم گردی و طراحی مدل های مالی نوین برای جذب سرمایه گذاری پایدار ، و نکته قابل اهمیت دیگر، آموزش و توانمند سازی با اجرای برنامه های آموزشی برای فعالان گردشگری، ایجاد مهارت های نوین برای زنان و جوانان و ارتقای آگاهی گردشگران نسبت به مصرف مسئولانه، و موضوع دیگر در حوزه فناوری و نوآوری است، که با بهره گیری از هوش مصنویی و کلان داده برای مدیریت در هوشمند مقصدها ، توسعه پلتفرم های دیجیتال برای معرفی گردشگری پایدار و حمایت از استارت آپ های خلاق عملی خواهد شد، لازم به ذکر این نکته مهم ،در این قسمت است ، که موفقیت نقشه راه پیشنهادی ارائه شده در پایش و ارزیابی ، با طراحی شاخص های بومی برای سنجش میزان پایداری، گزارش دهی
شفاف و مستمر و ایجاد ساماندهی هشدار و مدیریت بحران در گردشکری منوط می باشد .
سخن پایانی اینکه ،شعار سال ۲۰۲۵ ، گردشگری و تحول پایدار ، صرفا یک عنوان نمادین نیست، بلکه فراخوانی جهانی برای تغییر نگرش ها، اصلاح سیاستها و حرکت به سوی آینده ای پایدار است. اگر فعالان این صنعت در تمام سطوح بتوانند مسیر تحول را با مسولیت پذیری ، خلاقیت و نوآوری طی کنند ،گردشگری میتواند به موتور محرکه ای که از آن یاد می شود ، برای توسعه ای پایدار و متوازن در سطح جهانی و کشوری تبدیل شود. آینده گردشگری، آینده ای سبز ، مسئولانه و تحول آفرین خواهد بود.
دکتر مهران حسنی پژو.هشگر و تحلیلگر سیاست توسعه گردشگری و عضو انجمن متخصصان گردشگری ایران کارشناس ارشد گردشگری
